Wat zijn dark patterns + consent fatigue?

Dark patterns (Harry Brignull, 2010) zijn opzettelijk manipulatieve UI-keuzes die gebruikers tot ongewilde acties dwingen. Onder AVG en de Digital Services Act (DSA) zijn ze grotendeels onrechtmatig. Veelgebruikte dark patterns: (1) Pre-checked boxes — toestemming "standaard aan". Verboden onder AVG Art. 4 + 7. (2) Asymmetric design — "Accepteer Alles" als grote groene knop, "Weiger" als kleine grijze link. Onrechtmatig sinds Planet49-uitspraak + Booking-boete. (3) Roach motel — makkelijk om je in te schrijven, héél moeilijk om uit te schrijven. Schendt Art. 7 lid 3 (intrekken net zo makkelijk als geven). (4) Confirmshaming — "Nee, ik wil geen geld besparen" als uitschrijf-tekst. Manipuleert via schaamte. (5) Disguised ads — advertenties die eruitzien als echte content. Onder Wft + ACM-regels. (6) Forced continuity — gratis proefperiode automatisch omgezet naar betaald abonnement zonder herinnering. Onder consumentenrecht ongeldig. Consent fatigue: wanneer gebruikers door eindeloze cookie-banners + toestemmingsverzoeken vermoeid raken en uiteindelijk "Accepteer Alles" klikken zonder lezen. Dat is precies de toestand die websites willen — maar AVG eist vrije, geïnformeerde, ondubbelzinnige toestemming. Fatigue ≠ informed consent. Handhaving: AP-boetes 2023-2025 voor o.a. Booking, NOS, Telegraaf wegens dark-pattern cookie-banners. CNIL boetes voor Google + Amazon. DSA (Digital Services Act, vanaf 17 feb 2024): Art. 25 verbiedt expliciet dark patterns op online platforms. Boete tot 6% wereldwijde omzet. Hoe rapporteren? Klacht bij AP (privacy-aspect) en/of ACM (consumenten-aspect).