Voorlopige aanslag — wat betekent dit?
Waarom je een voorlopige krijgt, of het te hoog/laag is, hoe je hem aanpast, wanneer je écht moet bijbetalen, gevolgen van negeren.
Schat je voorlopige aanslag
Combineert Box 1-inkomen + reeds ingehouden loonheffing + hypotheekrente-aftrek + Box 3-belasting. Positief = bijbetalen; negatief = teruggave.
Bij te betalen / terug€0geschat voor 2026
Per kwartaal (4× verdeeld)€0
Box 1-belasting (na heffingskortingen)€0
Box 3-belasting€0
Verschuldigd vs reeds betaald
€0Hoe we daar komen
- Box 1 bruto-belasting€0
- − Hypotheekrente-aftrek (36,97%)− €0
- − Heffingskortingen (AHK + AK)− €0
- Box 1 netto€0
- + Box 3-belasting+ €0
- Totaal verschuldigde belasting€0
- − Reeds ingehouden− €0
- = Bij te betalen / terug€0
Indicatief 2026-model. Sluit Box 2-inkomen, partner-toedelingen, meerjarige verrekenposten en uitzonderlijke aftrek uit. Voor exacte aangifte: Mijn Belastingdienst.
Kort uitgelegd
Een voorlopige aanslag is een schatting van de inkomstenbelasting die je voor het lopende of komende jaar zult betalen of terugkrijgen. Belastingdienst stuurt hem op basis van vorig jaar of jouw eigen aanvraag. Twee smaken: (1) Te betalen: maandelijkse termijn van bijbetaling, meestal voor ZZP'ers, mensen met meerdere inkomensbronnen, of eigen-woning-bezitters met hoge aftrek die werkgever niet meeneemt. (2) Te ontvangen: maandelijkse uitkering van tegoed, bv. hypotheekrente-aftrek dat te veel ingehouden was. 11 termijnen: januari tot november, definitieve aanslag volgt in mei volgend jaar. Belangrijk: voorlopige aanslag is geen verplichting tot betalen — je kunt aanpassen of laten vervallen via Mijn Belastingdienst als je situatie wijzigt. Maar: betaal je te weinig in voorlopige + definitief blijkt veel meer te zijn, dan belastingrente 8% per jaar over te-weinig-betaald (in 2026). Tip ZZP'ers: vraag voorlopige aanslag aan zodra je serieus omzet maakt — voorkomt mei-shock + spreidt cashflow. Tip eigen-woningbezitter: voorlopige teruggave voor hypotheekrente betekent maandelijkse premie in plaats van één grote teruggave in mei.
Jij voert in
- Bedrag op huidige aanslag — Het maandelijkse termijnbedrag dat Belastingdienst nu int of uitbetaalt. Staat op de brief.
- Verzamelinkomen verwachting 2026 — Wat je dit jaar gaat verdienen (loon + winst + dividend + overige). Realistisch, niet conservatief.
- Loondienst-inkomen + werkgever-inhoudingen — Wat werkgever al inhoudt aan loonheffing. Vermindert benodigde voorlopige aanslag.
- ZZP-winst verwachting — Geschatte jaarwinst na zakelijke kosten. Geen werkgever-inhouding = volledige IB+ZVW betaal je zelf.
- Hypotheekrente eigen woning — Voor voorlopige TERUGGAVE: bedrag aan jaarlijkse hypotheekrente waarop je aftrek krijgt. Aftrek max in 36,97%-schijf sinds 2024.
- Andere aftrekposten — Lijfrente, alimentatie betaald, specifieke zorgkosten, giften. Verlaagt belastbaar inkomen.
Jij krijgt terug
- Klopt de aanslag? — Te hoog: aanpassen voorkomt cashflow-probleem. Te laag: aanpassen voorkomt mei-shock + belastingrente.
- Aanbevolen termijnbedrag — Wat de maandelijkse termijn zou moeten zijn op basis van jouw werkelijke situatie.
- Verwacht eindsaldo mei volgend jaar — Schatting van wat de definitieve aanslag laat zien: bijbetaling of teruggave.
- Risico op belastingrente — Bij grote onderschatting: hoeveel rente je riskeert (8% per jaar over te-weinig-betaald).
- Hoe aanpassen + termijn — Directe link naar Mijn Belastingdienst + uitleg waarom + tijdslijn voor effect.
De rekensom
Voorlopige aanslag = verwachte IB + premies − werkgeversinhouding − heffingskortingen
Onderdelen:
• Verwachte IB = belastbaar inkomen × Box 1-schijven (36,97% / 49,5%)
• Werkgeversinhouding = wat loondienst-werkgever al maandelijks afdraagt (loonheffing op je salaris)
• Heffingskortingen = algemene heffingskorting + arbeidskorting (auto toegepast door werkgever, maar bij ZZP/multiple jobs vaak gedeeltelijk)
• Box 3 vermogensbelasting = forfait of werkelijk rendement (sinds 2026 keuze)
Verdeling: bedrag verdeeld in 11 maandelijkse termijnen (januari tot november). Geen termijn in december (jaar-afsluiting). Definitieve aanslag volgt in mei volgend jaar — herrekent alles met definitieve cijfers.
Belastingrente 2026: 8% per jaar op te-weinig-betaald, vanaf 1 mei volgend jaar tot datum betaling. Wel: geen rente op te-veel-ontvangen tot 1 mei volgend jaar.
Onderdelen:
• Verwachte IB = belastbaar inkomen × Box 1-schijven (36,97% / 49,5%)
• Werkgeversinhouding = wat loondienst-werkgever al maandelijks afdraagt (loonheffing op je salaris)
• Heffingskortingen = algemene heffingskorting + arbeidskorting (auto toegepast door werkgever, maar bij ZZP/multiple jobs vaak gedeeltelijk)
• Box 3 vermogensbelasting = forfait of werkelijk rendement (sinds 2026 keuze)
Verdeling: bedrag verdeeld in 11 maandelijkse termijnen (januari tot november). Geen termijn in december (jaar-afsluiting). Definitieve aanslag volgt in mei volgend jaar — herrekent alles met definitieve cijfers.
Belastingrente 2026: 8% per jaar op te-weinig-betaald, vanaf 1 mei volgend jaar tot datum betaling. Wel: geen rente op te-veel-ontvangen tot 1 mei volgend jaar.
Voorbeeld met cijfers
Tom — combinatie loondienst + ZZP:
• Loondienst: €40.000/jr (loonheffing €13.000 al ingehouden)
• ZZP-winst: €25.000/jr (geen inhouding)
• Verzamelinkomen: €65.000
• Geen eigen woning, geen aftrekposten
Stap 1 — Totale IB op €65.000: 36,97% (alleen schijf 1, omdat €65k < €75.518) = €24.030.
Stap 2 — Heffingskortingen: alg. heff. ~€1.300 + arb.kort. ~€3.800 = €5.100 terug.
Stap 3 — Netto IB: €24.030 − €5.100 = €18.930.
Stap 4 — ZVW: 5,32% × €25.000 (ZZP-winst) = €1.330.
Stap 5 — Werkgever inhield al: €13.000.
Stap 6 — Bijbetaling: €18.930 + €1.330 − €13.000 = €7.260.
Stap 7 — Maandelijkse termijn: €7.260 / 11 = ~€660/maand januari-november.
Zonder voorlopige aanslag krijg je in mei een rekening van €7.260 ineens + 8% rente = €581 extra. Met voorlopige aanslag: cashflow gespreid + geen rente.
Sarah — voorlopige TERUGGAVE bij eigen woning:
€200.000 hypotheek × 4% rente = €8.000 aftrek/jr. Bij 36,97%-tarief: ~€2.960 belastingteruggave/jr. Voorlopige teruggave: €269/maand januari-november op rekening — ipv. €2.960 ineens in mei.
• Loondienst: €40.000/jr (loonheffing €13.000 al ingehouden)
• ZZP-winst: €25.000/jr (geen inhouding)
• Verzamelinkomen: €65.000
• Geen eigen woning, geen aftrekposten
Stap 1 — Totale IB op €65.000: 36,97% (alleen schijf 1, omdat €65k < €75.518) = €24.030.
Stap 2 — Heffingskortingen: alg. heff. ~€1.300 + arb.kort. ~€3.800 = €5.100 terug.
Stap 3 — Netto IB: €24.030 − €5.100 = €18.930.
Stap 4 — ZVW: 5,32% × €25.000 (ZZP-winst) = €1.330.
Stap 5 — Werkgever inhield al: €13.000.
Stap 6 — Bijbetaling: €18.930 + €1.330 − €13.000 = €7.260.
Stap 7 — Maandelijkse termijn: €7.260 / 11 = ~€660/maand januari-november.
Zonder voorlopige aanslag krijg je in mei een rekening van €7.260 ineens + 8% rente = €581 extra. Met voorlopige aanslag: cashflow gespreid + geen rente.
Sarah — voorlopige TERUGGAVE bij eigen woning:
€200.000 hypotheek × 4% rente = €8.000 aftrek/jr. Bij 36,97%-tarief: ~€2.960 belastingteruggave/jr. Voorlopige teruggave: €269/maand januari-november op rekening — ipv. €2.960 ineens in mei.
Hoe lees je het resultaat
- Bijbetaling vs teruggave — verschil belangrijkBijbetaling = je betaalt extra (meestal ZZP, multiple inkomens, geen voorlopige geregeld). Teruggave = Belastingdienst betaalt jou extra (meestal eigen woning, hoge aftrekposten). Optimaal beheer: voorlopige aanslag matchen aan werkelijke situatie zodat mei-aanslag €0 wordt.
- Tijdig aanpassen voorkomt belastingrente8% rente per jaar over te-weinig-betaald vanaf 1 mei volgend jaar. Bij €5.000 onder-betaling 12 maanden later: €400 rente. Aanpassen via Mijn Belastingdienst neemt 5 minuten — bespaart honderden euro's.
- Aanpassen mid-jaar — effect snel zichtbaarWijziging via Mijn Belastingdienst: effect in volgende maand (~3-5 werkdagen verwerking). Aanpassing in juli geldt voor termijnen aug-nov. Eerdere maanden niet meer aan te passen, maar verschil wordt verrekend in mei-aanslag.
- Negeren = automatisch incasso of dwangbevelBelastingdienst int via automatische incasso (zelfgekozen) of via dwangbevel. Bij geen incasso + niet betalen: dwangbevel binnen 6 weken = +6% kosten + deurwaarder. Beter: aanpassen aan jouw situatie dan negeren.
- ZZP'ers: altijd voorlopige aanvragenTenzij verlies-jaar verwacht: voorlopige aanslag spreidt cashflow + voorkomt rente + voorkomt mei-shock. Bij sterke groei tussentijds verhogen; bij teruglopende winst verlagen. Gratis aanpasbaar maandelijks via Mijn Belastingdienst.
Belangrijke begrippen
- Voorlopige aanslag
- Schatting van inkomstenbelasting voor lopend jaar, verdeeld in 11 maandelijkse termijnen. Aanpasbaar via Mijn Belastingdienst.
- Definitieve aanslag
- Eindafrekening na fiscaal jaar, meestal in mei. Vergelijkt werkelijke cijfers met voorlopige aanslag, levert bijbetaling of teruggave op.
- Belastingrente
- 8% per jaar in 2026 (was 6% in 2024). Berekend over te-weinig-betaald vanaf 1 mei volgend jaar. Geen rente op te-veel-ontvangen tot 1 mei.
- Mijn Belastingdienst
- Portal voor aangiften + voorlopige aanslag aanpassen + status checken. Login DigiD (NL-burger) of eIDAS (EU-burger).
- Heffingskortingen
- Belastingverlagende kortingen (algemene + arbeidskorting). Werkgever past automatisch toe; ZZP'ers krijgen ze via aangifte / voorlopige aanslag.
- Termijn
- Één van de 11 maandelijkse betalingen (januari tot november). December: geen termijn, voorbereiding op definitieve aanslag.
Veelgestelde vragen
Moet ik mijn voorlopige aanslag betalen?
Ja, maar je kunt aanpassen. Belastingdienst int via automatische incasso (als je dat hebt aangezet) of stuurt acceptgiro. Niet betalen + geen aanpassing = dwangbevel binnen 6 weken + 6% extra kosten. Beter: aanpassen aan jouw werkelijke situatie via Mijn Belastingdienst (gratis, 5 minuten).
Hoe pas ik mijn voorlopige aanslag aan?
Log in op Mijn Belastingdienst → “Aangiften en aanslagen” → “Voorlopige aanslag aanpassen”. Vul nieuwe inkomensschatting + aftrekposten in. Effect na ~3-5 werkdagen op de volgende termijn. Niet retrosafelijk — eerdere maanden blijven oude bedrag, verschil verrekend in mei-aanslag.
Wat als ik ZZP'er ben en geen voorlopige aanslag heb?
Vraag er één aan via Mijn Belastingdienst zodra je serieuze omzet maakt. Voorkomt mei-shock + spreidt cashflow + voorkomt 8% belastingrente. Vooral relevant bij ZZP >€30.000 winst/jaar. Bij combinatie ZZP + loondienst: voorlopige aanslag dekt het ZZP-deel waar werkgever niets aan inhoudt.
Te veel betaald op voorlopige — krijg ik rente?
Geen rente op te-veel-ontvangen door Belastingdienst tot 1 mei volgend jaar. Daarna 8% per jaar op het tegoed. Praktisch: definitieve aanslag arriveert in mei dus rente loopt vrijwel niet. Echter: te-veel-betaald is verloren kans-kost (geld dat had kunnen rente op spaarrekening verdienen).
Eigen woning — krijg ik automatisch voorlopige teruggave?
Nee, niet automatisch. Belastingdienst weet niet altijd dat je een woning kocht of een nieuwe hypotheek nam. Aanvragen via Mijn Belastingdienst: hypotheekrente + eigenwoningforfait → berekent maandelijkse teruggave. Vergeten kost je €200-400/maand cashflow + grote mei-teruggave i.p.v. spreiding.
Wat doet Belastingdienst als ik onderschatting?
Voorlopige aanslag wordt jaarlijks vergeleken met definitieve in mei. Onderbetaling = bijbetalen + belastingrente 8% over te-weinig (vanaf 1 mei). Geen straf bij eerlijke onderschatting; wel boete bij opzettelijk te-laag schatten (Belastingdienst noemt dat “onjuiste aangifte”). Tip: schat realistisch + pas tussentijds aan zodra situatie wijzigt.
Complexe situaties
Randgevallen die doorsnee rekentools overslaan, maar die in een echte Nederlandse belastingsituatie wel telkens terugkomen. Elke case gaat uit van de basis hierboven en vertelt wat er verandert.
Loondienst + ZZP — voorlopige dekt ZZP-deel
Werkgever houdt loonheffing in op loondienst-salaris — alsof dat al je inkomen is. ZZP-winst stapelt erop in Box 1, maar werkgever weet er niet van. Effect: in mei-aanslag groot bijbetalingsbedrag. Oplossing: voorlopige aanslag aanvragen op basis van TOTAAL verzamelinkomen. Belastingdienst trekt werkgeversinhouding af + berekent maandelijkse termijn voor ZZP-deel. Voorbeeld: loondienst €40k + ZZP €25k = totaal IB €19k. Werkgever houdt al €13k in. Voorlopige aanslag rekent op restbedrag: €6k / 11 = ~€545/maand bijbetaling. Geen mei-shock + 8% rente voorkomen.
Eigen woning — voorlopige teruggave aanvragen
Hypotheekrente-aftrek wordt niet door werkgever toegepast (zij weten er niet van). Voorbeeld: €200k hypotheek × 4% rente = €8.000/jr aftrek. Bij 36,97%-tarief: €2.960 belastingteruggave/jr. Zonder voorlopige: krijg je in mei volgend jaar €2.960 ineens. Met voorlopige teruggave: €269/maand op rekening jan-nov. Cashflow-spreiding. Aanvragen: Mijn Belastingdienst → voorlopige aanslag → hypotheekrente + eigenwoningforfait invullen. Effect: vanaf volgende maand. Bij verandering rente of woning: aanpassen.
Wisselende ZZP-winst — tussentijds aanpassen
ZZP'ers met onvoorspelbare omzet: voorlopige aanslag eind jaar vorig jaar gebaseerd, kan ver afwijken van werkelijkheid. Strategie: bij kwartaal-bezoek aan boekhouder of zelf in Mijn Belastingdienst — pas voorlopige aanslag aan naar werkelijke YTD-cijfers. Voorbeeld: voorlopige €800/mnd gebaseerd op vorig-jaar-winst €60k. Werkelijke YTD juli: op pad naar €90k. Pas aan naar €1.200/mnd voor resterende maanden → eind jaar pas in totaal. Voorkomt grote mei-shock + rente.
Multiple inkomensbronnen — werkgevers houden te weinig in
Twee deeltijd-banen of loondienst + nevenwerk: elke werkgever houdt loonheffing in alsof zijn salaris jouw enige inkomen is. Beide passen heffingskortingen toe → dubbele heffingskorting-toepassing → te weinig totaal-inhouding. Effect: bijbetaling in mei. Oplossing: voorlopige aanslag bevat alle inkomsten samen + corrigeert dubbele kortingen. Tip: bij grote tweede inkomensbron, vraag één werkgever de heffingskortingen NIET toe te passen (loonbelastingverklaring). Vermindert dubbele toepassing direct.
Lijfrente-storting — voorlopige teruggave
ZZP'ers en werknemers die jaarruimte in lijfrente storten krijgen aftrek in Box 1. Voorbeeld: €5.000 storting bij 36,97%-tarief = €1.850 belastingvoordeel/jr. Krijg je terug via: definitieve aanslag mei volgend jaar ën via voorlopige teruggave als je één aanvraagt. Storting vóór 31 december zodat aftrek in dit jaar telt; voorlopige teruggave kan halverwege jaar al starten als je weet dat je gaat storten.
Toeslagenaffaire-context — Sociaal Vangnet
Bij oude voorlopige aanslag die fout was door fout van Belastingdienst zelf (toeslagenaffaire-context 2018-2021): bel Sociaal Vangnet Team 0800-2358-358 gratis. Zij kunnen oude aanslag opschorten, herstel-uitspraak regelen, betalingsregeling op maat maken. Niet zelfstandig proberen op te lossen — specialisten daar hebben mandaat om dingen recht te zetten die anders niet kunnen.
Wat deze tool niet doet
Deze tool toetst voorlopige aanslag op basis van Belastingdienst-formules 2026. Veel complexe situaties zijn hierboven uitgewerkt. Wat buiten scope valt: voorlopige aanslag vennootschapsbelasting (BV), erfbelasting voorschot, internationale belasting-spreiding (grensarbeiders). Voor jouw werkelijke aanslag: Mijn Belastingdienst + boekhouder bij twijfel.