Box 3 — wat doet het echt met mijn spaargeld?
Werkelijk-rendement-keuze vs forfait, vrijstelling, peildatum 1 januari, hoe spaargeld vs beleggingen vs schulden worden behandeld. Met je eigen cijfers.
Bereken jouw Box 3-belasting
Belastingdienst past een “fictief” rendement toe per vermogenscategorie, en belast de som. Cijfers veranderen direct mee.
Box 3-belasting per jaar€0geschat voor 2026
Belastbare grondslag€0
Fictief rendement€0
Heffingvrij vermogen€0
Verdeling fictief rendement
€0Box 3-opbouw
- Spaargeld × 1,03%€0
- Beleggingen × 6,04%€0
- Schulden × −2,46%− €0
- Fictief rendement€0
- − Heffingvrij− €0
- Belastbare grondslag€0
- × 36% Box 3-tarief€0
Indicatieve 2026-tarieven (spaargeld/beleggingen op basis van 2024 cijfers; tarief geprojecteerd 36%). Het Box 3-stelsel wordt rond 2027 vernieuwd — zie redactionele inhoud hieronder voor status.
Kort uitgelegd
Box 3 is de belasting op je vermogen: spaargeld, beleggingen, tweede woning, schulden. Sinds 2026 mag je kiezen tussen twee stelsels (overgangsperiode richting volledig werkelijk-rendement in 2028). (1) Forfait-stelsel: overheid raamt rendement per categorie — sparen 1,03%, beleggingen 6,17%, schulden −2,57%. Tarief 36% over verschil tussen geraamd rendement en vrijstelling. (2) Werkelijk-rendement: jouw werkelijke rente + dividend + koersresultaat. Tarief 36%. Vrijstelling 2026: €57.684 alleen, €115.368 met fiscaal partner. Daarboven word je belast. Peildatum is 1 januari: je vermogen op die dag bepaalt de belasting voor het hele jaar. Vuistregel: bij vooral spaargeld (lage rente werkelijk) → werkelijk-rendement gunstiger. Bij beleggingen die slecht presteerden → werkelijk-rendement gunstiger. Bij doorsnee mix in goed beleggingsjaar → forfait gunstiger. Voorbeeld: €100k spaargeld + alleenstaand: forfait = (1,03% × €42.316) × 36% = €157 belasting. Werkelijk bij 2% rente: (€42.316 × 2%) × 36% = €305 belasting. Forfait wint hier. Keuze per jaar: je mag jaarlijks wisselen tussen stelsels via Mijn Belastingdienst.
Jij voert in
- Spaargeld + betaalrekening op 1 januari — Alle banktegoeden in Nederland en buitenland. NL-banken rapporteren automatisch; buitenlandse banken zelf opgeven.
- Beleggingen op 1 januari — Aandelen, ETF's, obligaties, crypto, beleggingsfondsen. Marktwaarde op die dag. Crypto: wisselkoers + portfolio op 1 jan.
- Schulden op 1 januari — Persoonlijke leningen, doorlopend krediet, schulden >€3.700 (drempel 2026). Studieschuld DUO telt NIET. Hypotheek eigen woning ook NIET.
- Tweede woning / verhuurpand — WOZ-waarde op 1 januari. Niet je eigen woning — die zit in Box 1 (eigenwoningforfait + hypotheekrente).
- Werkelijke rendementen (voor keuze 2) — Rente ontvangen + dividend + koersverandering beleggingen. Voor werkelijk-rendement-stelsel.
- Met fiscaal partner — Vrijstelling verdubbelt (€115.368). Vermogen mag optimaal verdeeld worden tussen partners.
Jij krijgt terug
- Box 3-belasting forfait-stelsel — Wat de forfait-route je kost (op basis overheids-rendement-raming per categorie).
- Box 3-belasting werkelijk rendement — Wat werkelijk-rendement je kost (op basis jouw daadwerkelijke cijfers).
- Welke keuze gunstiger — Aanbeveling met cijfers naast elkaar. Verschil in euros per jaar.
- Belastingvrije voet benut — Hoeveel van je vermogen onder de vrijstelling van €57.684 valt.
- Effectieve Box 3-belasting % van vermogen — Wat je daadwerkelijk betaalt als percentage van totaal vermogen. Hieruit zie je hoe Box 3 in vermogensgroei knaagt.
De rekensom
Box 3-belasting = (Belastbaar rendement) × 36%
Forfait-stelsel: voor elke categorie wordt “geraamd rendement” toegepast op de waarde op 1 januari, naar verhouding van het deel boven de vrijstelling.
• Sparen + bankrekeningen: 1,03% geraamd rendement.
• Beleggingen + tweede woning: 6,17%.
• Schulden: −2,57% (negatief = aftrek).
Belastbaar rendement = som van (waarde categorie × rendement-%) × (vermogen boven vrijstelling / totaal vermogen).
Werkelijk-rendement-stelsel: jouw werkelijke rente + dividend + koersresultaat (incl. ongerealiseerd) optellen, daarvan vrijstelling-aandeel aftrekken, × 36% belasting.
Vrijstelling 2026: €57.684 individueel / €115.368 partners. Peildatum: 1 januari van het belastingjaar. Wat je op 1 jan bezit telt voor het hele jaar; vermogensmutaties tijdens het jaar tellen niet mee.
Forfait-stelsel: voor elke categorie wordt “geraamd rendement” toegepast op de waarde op 1 januari, naar verhouding van het deel boven de vrijstelling.
• Sparen + bankrekeningen: 1,03% geraamd rendement.
• Beleggingen + tweede woning: 6,17%.
• Schulden: −2,57% (negatief = aftrek).
Belastbaar rendement = som van (waarde categorie × rendement-%) × (vermogen boven vrijstelling / totaal vermogen).
Werkelijk-rendement-stelsel: jouw werkelijke rente + dividend + koersresultaat (incl. ongerealiseerd) optellen, daarvan vrijstelling-aandeel aftrekken, × 36% belasting.
Vrijstelling 2026: €57.684 individueel / €115.368 partners. Peildatum: 1 januari van het belastingjaar. Wat je op 1 jan bezit telt voor het hele jaar; vermogensmutaties tijdens het jaar tellen niet mee.
Voorbeeld met cijfers
Pieter en Lara, fiscaal partners, op 1 januari 2026:
• Spaargeld: €60.000
• Beleggingen (ETF's): €80.000
• Schuld persoonlijke lening: €5.000
• Totaal vermogen: €135.000
• Vrijstelling partners: €115.368
• Belastbaar vermogen: €19.632
(A) Forfait-stelsel:
Geraamd rendement op totaal vermogen:
• Sparen: €60.000 × 1,03% = €618
• Beleggingen: €80.000 × 6,17% = €4.936
• Schulden: €5.000 × −2,57% = −€129
• Totaal: €5.425
Proportie boven vrijstelling: €19.632 / €135.000 = 14,5%
Belastbaar rendement: €5.425 × 14,5% = €787
Box 3-belasting forfait: €787 × 36% = €283.
(B) Werkelijk-rendement (jaar 2026 cijfers):
• Rente spaargeld 1,8% = €1.080
• Dividenden ETF's 2% = €1.600
• Koersstijging ETF's 8% = €6.400
• Rente schuld −5% = −€250
• Totaal werkelijk rendement: €8.830
Proportie boven vrijstelling: 14,5%.
Belastbaar werkelijk rendement: €8.830 × 14,5% = €1.280
Box 3-belasting werkelijk: €1.280 × 36% = €461.
Conclusie: forfait wint €178/jaar bij hen, omdat hun werkelijke beleggingsrendement (8%+2%) boven de 6,17% raming uitkomt. Aanbeveling: kies forfait dit jaar. Volgend jaar opnieuw beoordelen — in een mager beursjaar zou werkelijk-rendement weer beter zijn.
• Spaargeld: €60.000
• Beleggingen (ETF's): €80.000
• Schuld persoonlijke lening: €5.000
• Totaal vermogen: €135.000
• Vrijstelling partners: €115.368
• Belastbaar vermogen: €19.632
(A) Forfait-stelsel:
Geraamd rendement op totaal vermogen:
• Sparen: €60.000 × 1,03% = €618
• Beleggingen: €80.000 × 6,17% = €4.936
• Schulden: €5.000 × −2,57% = −€129
• Totaal: €5.425
Proportie boven vrijstelling: €19.632 / €135.000 = 14,5%
Belastbaar rendement: €5.425 × 14,5% = €787
Box 3-belasting forfait: €787 × 36% = €283.
(B) Werkelijk-rendement (jaar 2026 cijfers):
• Rente spaargeld 1,8% = €1.080
• Dividenden ETF's 2% = €1.600
• Koersstijging ETF's 8% = €6.400
• Rente schuld −5% = −€250
• Totaal werkelijk rendement: €8.830
Proportie boven vrijstelling: 14,5%.
Belastbaar werkelijk rendement: €8.830 × 14,5% = €1.280
Box 3-belasting werkelijk: €1.280 × 36% = €461.
Conclusie: forfait wint €178/jaar bij hen, omdat hun werkelijke beleggingsrendement (8%+2%) boven de 6,17% raming uitkomt. Aanbeveling: kies forfait dit jaar. Volgend jaar opnieuw beoordelen — in een mager beursjaar zou werkelijk-rendement weer beter zijn.
Hoe lees je het resultaat
- Peildatum 1 januari — tijd manipulerenVermogen op 1 januari = belastingbasis voor heel jaar. Truc: net vóór 1 januari grote uitgaven doen (auto, verbouwing, vakantie boeken-voor-betalen) verlaagt peildatum-vermogen. Of betalen tijdelijk schuld af — spaargeld weg + schuld lager = vermogen daalt. Eind dec spaarrekening leeghalen + 2 jan terugzetten — mits niet schijn-handeling die fiscus kan terugzetten.
- Eigen woning telt NIET in Box 3Veel verwarring: je eigen woning + hypotheek staat in Box 1 (eigenwoningforfait + hypotheekrente-aftrek). NIET in Box 3. Pas op met geld in offset-rekening tegen hypotheek — dat telt soms wel mee. Tweede woning, recreatiewoning, verhuurpand: WEL in Box 3.
- Schuld-drempel €3.700 verlaagt belastingSchulden boven €3.700 per partner (2026) verlagen Box 3-vermogen. Onder die drempel: niet aftrekbaar. Bij twijfel: persoonlijke lening van €3.500 telt niet. Hypotheek tweede woning: telt wel mee (geen drempel-uitsluiting voor onroerend-goed-schuld). Studieschuld DUO: nooit aftrekbaar in Box 3.
- Werkelijk-rendement: handig bij verlies-jaarBij beleggings-verlies (rode jaar): werkelijk-rendement = mogelijk €0 of zelfs negatief belastbaar. Forfait-stelsel zou je nog steeds belast aan op 6,17% geraamd. Daarom: in beursjaar 2022-style verlies eet werkelijk-rendement letterlijk geen belasting. Forfait staf is bestuurlijk reset-baar — via tegenbewijs-route bij sterk negatief werkelijk rendement.
- Partners: vrijstelling verdubbelt + vermogen optimaal verdelenMet fiscaal partner: vrijstelling €115.368 ipv €57.684. Plus: vermogen mag fiscaal verdeeld worden (50/50 of werkelijke verhouding). Bij €100k vermogen + 1 partner: 100% aan jou = belast over €42k. Verdeeld 50/50: 50% elk × beide €57.684 vrijstelling = 100% vrij. Bespaart hier ~€150/jaar. Altijd verdelen!
Belangrijke begrippen
- Peildatum
- 1 januari van het belastingjaar. Wat je op die dag bezit bepaalt Box 3-belasting voor het hele jaar.
- Forfait-stelsel
- Belasting op basis van door overheid geraamd rendement per vermogenscategorie. Eenvoud + voorspelbaar maar soms onrechtvaardig voor wie minder verdient.
- Werkelijk-rendement-stelsel
- Belasting op basis van jouw werkelijke rente + dividend + koersresultaat. Eerlijker maar meer administratie + complexer.
- Vrijstelling 2026
- €57.684 individueel, €115.368 fiscaal partners. Onder deze grens: geen Box 3-belasting.
- Schuld-drempel
- €3.700 per partner (2026). Schulden boven die grens zijn aftrekbaar van Box 3-vermogen. Hypotheek 2e woning telt zonder drempel.
- Fiscaal partner
- Getrouwd of geregistreerd partnerschap, of samenwonend met gezamenlijk kind, of samenwonend met gezamenlijke koopwoning. Verdubbelt vrijstelling + maakt optimaal verdelen mogelijk.
- Tegenbewijs
- Bij sterk negatief werkelijk rendement (verlies-jaar) kun je het forfait-stelsel via tegenbewijs lager laten zetten. Specifieke procedure bij Belastingdienst, vooral relevant na uitspraak Hoge Raad 2024.
Veelgestelde vragen
Telt mijn pensioenpot of lijfrente mee in Box 3?
NEE. Pensioenrechten (werkgevers- of beroepspensioen) en lijfrente-spaarpot zijn vrijgesteld — ze worden later belast als uitkering in Box 1, dus dubbele belasting wordt vermeden. Wel meetellend: spaargeld op “gewone” rekening, beleggingsrekening, crypto-portfolio.
Hoe geef ik buitenlands vermogen aan?
Verplicht aangeven via Mijn Belastingdienst: buitenlandse bankrekening, beleggingsdepot bij buitenlandse broker (Interactive Brokers, Trade Republic, Degiro buitenland-versie), aandelen direct gehouden, onroerend goed in buitenland. Niet aangeven = ernstige fiscale fraude (boete tot 300% + strafrechtelijk). Sinds CRS-regelgeving wisselt Belastingdienst data uit met >100 landen — aanname dat “niemand het ziet” is fout.
Wat verandert er 2026 vs 2025?
Belangrijkste: keuze tussen forfait en werkelijk-rendement wettelijk verankerd (was procedureel mogelijk via tegenbewijs sinds Hoge Raad-uitspraak 2024). Geraamd-rendement-percentages: sparen 1,03% (was 1,44% in 2025) — teruglopend door rente-daling. Beleggingen 6,17% (was 6,17%, gelijk). Vrijstelling licht omhoog van €57.000 naar €57.684. Tarief 36% blijft. 2027-2028: aan- en uitfasering richting volledige werkelijk-rendement.
Crypto: hoe waarderen?
Marktwaarde op 1 januari 23:59 lokale Nederlandse tijd, in euro's. Gebruik wisselkoers van betrouwbare bron (CoinMarketCap, CoinGecko, je exchange-rapport). Bewaar bewijsstuk: screenshot of CSV-export. Bij staking/yield farming: ontvangen tokens = werkelijk rendement bij werkelijk-rendement-stelsel. NFT's: schatten naar marktwaarde, lastig — bij twijfel laag waarderen (Belastingdienst-vriendelijk). Crypto wel/niet hetzelfde adres tegelijk: alles meetellen.
Vergeten aangifte Box 3 in oude jaren — wat doen?
Vrijwillige correctie (suppletie) via Inkeer-regeling: aangifte alsnog indienen, betaal achterstallige belasting + heffingsrente + lagere boete (vs ontdekking door fiscus). Geldt voor terug 5 jaar (verlengbaar tot 12 jaar bij buitenlands vermogen). Tip: doe het zelf vóórdat Belastingdienst je ontdekt — bij ontdekking: boete tot 300% + strafrechtelijke vervolging mogelijk. Inkeer-regeling specialiteit van belastingadviseur, vaak waard de €500-1500 om goed te begeleiden.
Complexe situaties
Randgevallen die doorsnee rekentools overslaan, maar die in een echte Nederlandse belastingsituatie wel telkens terugkomen. Elke case gaat uit van de basis hierboven en vertelt wat er verandert.
Tweede woning of verhuurpand — Box 3 niet Box 1
Verhuurde woning, vakantiehuis, recreatiewoning: volledig Box 3. Niet je eigen hoofdverblijf (dat blijft Box 1 met eigenwoningforfait). Waardering: WOZ-waarde op 1 januari. Hypotheek tweede woning: aftrekbaar van Box 3-vermogen (geen schuld-drempel voor onroerend-goed-schuld). Effect: tweede woning €300k − hypotheek €200k = netto €100k extra vermogen in Box 3. Belastbaar: na vrijstelling €57.684, dus €42k × 6,17% × 36% = ~€935/jaar belasting boven op alles. Verhuurinkomsten: niet apart belast in Box 3-forfait (wordt al verondersteld in 6,17%-raming). In werkelijk-rendement-stelsel: huurinkomsten + waarde-stijging optellen.
Crypto-portfolio — waardering + bewijslast
Crypto wordt behandeld als beleggingen in Box 3 (6,17%-categorie). Waarderingsmoment: 1 januari 23:59 NL-tijd, in euro's tegen wisselkoers betrouwbare bron. Bewaar minimum: screenshots wallets + exchange-rapporten (Binance, Bybit, Coinbase exporteren CSV) + bewijs euro-koers per dag. Staking + yield farming: ontvangen tokens zijn rendement = belast in werkelijk-rendement-jaar, niet pas bij verkoop. NFT's: lastig waarderen, eerlijke schatting volstaat. Defi-positions: liquidity pool tokens = waarde van onderliggende posities. Belastingdienst krijgt sinds 2023 data van NL-exchanges (Bitvavo, Bitstamp NL) — verschuilen niet meer veilig.
Schulden bij familie — lening of schenking?
“Lening” van ouders/familie: alleen Box 3-aftrekbaar als er echte leningsovereenkomst bestaat + minimaal 6% rente betaald (anti-belastinguitstel-regel). Anders: Belastingdienst behandelt het als schenking → valt onder schenkingsbelasting (jaarvrijstelling €6.890 ouder-kind 2026), niet Box 3-aftrek. Tip: zet leningsovereenkomst op met notariële hand-aantekening (of geregistreerde overeenkomst), reken rente, doe het echt — anders is “voor de fiscus” lening alleen op papier.
Tegenbewijs-route bij echte negatieve rendementen
Sinds Hoge Raad-arrest december 2024 + Belastingplan 2026: bij aantoonbaar lager werkelijk rendement dan forfait-stelsel veronderstelt, kun je tegenbewijs aanvoeren. Geldt vooral bij beurs-crashes (2022 / 2008-stijl). Procedure: bij aangifte aankruisen “werkelijk rendement lager” + bewijsstukken meesturen (bank-overzichten, beursrapporten, dividend-betalingen). Voor jaren vóór 2026: nog teruggave-procedure mogelijk over recente jaren als je toen forfait betaalde maar werkelijk minder rendement had. Veel mensen lopen onnodig geld mis — check je oude aanslagen 2017-2024.
Box 3-spreiding tussen partners (optimaal verdelen)
Bij fiscale partners: vermogen mag verdeeld worden voor Box 3-aangifte. Niet verplicht 50/50: alle verhoudingen mogelijk. Strategie: zet zoveel mogelijk vermogen bij partner met laagste totaal-inkomen (heeft soms onbenutte heffingskortingen). Of: spreid zo dat beide partners tot aan vrijstelling €57.684 zitten. Voorbeeld: €115k vermogen totaal. Bij €80k bij A + €35k bij B = A betaalt over €22.316. Spreid 50/50: beide €57.500 = beide net onder vrijstelling = NUL belasting. Bespaart hier ~€160/jaar. Geen overdracht nodig — alleen aangifte-toedeling. Bank-eigendom blijft zoals het is.
Wat deze tool niet doet
Deze tool berekent Box 3-belasting voor doorsnee particulier vermogen in Nederland. Veel complexe situaties zijn hierboven uitgewerkt. Wat buiten scope valt: aanmerkelijk-belang-aandelen (Box 2 apart), pensioen-rechten (vrijgesteld), familielinen onder €3.700 (geen aftrek), exotische derivaten (futures, opties — specialist-advies). Voor jouw werkelijke Box 3-aanslag: Mijn Belastingdienst + alle vermogenscomponenten correct invullen + bij twijfel belastingadviseur.